Antón Tovar

 A Limia

Fomos á Limia a miña amada i eu

fomos á Limia a saudar a terra longa,

a chaira longa de carballos, castiñeiros

e lameiros de coor de mar, no meio dos centeos.

Andaban recollendo a colleita das patacas.

As medas de centeo, redondas co seu teito de palla

parecían cachoupiñas amarelas.

Andivemos os camiños e comemos as amoras das silveiras.

A Limia é un mar de longos ventos,

de paseniños carros que van cantando a fío,

tal como unha fonte deita a iauga no chan,

que van cantando como canta un merlo.

A Limia é a miña terra. Agora eu tiña

catro ollos pra ollala, os meus i os da miña amada.

Na Limia nascín eu, nos brazos da nai miña

vín por primeira vez o sol i a chuvia

e quén sabe si o voa que revoa de algunha volvoreta.

Antón Tovar, O vento no teu colo. (1974)

Tal día coma hoxe de hai cen anos nacía Antón Tovar na aldea de A Pereira (Rairiz de Veiga), na Limia.

Un día frío como este

 "Subimos a su coche lujoso y cogemos por una carretera comcarcal que nos lleva a una zona de pesca del río Limia. Nos metemos entre unos árboles y matorrales. La zona es muy frondosa. Y por fin llegamos hasta un pequeño claro en la orilla. El río baja caudaloso y en calma. Da ganas de navegar por él. Pero no de echarse al agua en un día frío como este."

Carlos Montero. El desorden que dejas. Ed. Espasa. 2016. Pág. 263.

Esas cinco pequeñas bañeras

 "Allí, a doscientos metros, están las ruinas del poblado romano. ¿Sabes que muchos dicen que no fue el yacimiento de oro que había en Ourense lo que les atrajo? Sobre todo porque no debieron de encontrar mucho, fueron sus aguas termales. Las que encontraron en el río Miño, en el Arnoia, y en este, en el Limia. ¿Ves esas cinco pequeñas bañeras? Son romanas. Aquí venían a tomarse sus baños. Ven, mete la mano."

Carlos Montero. El desorden que dejas. Ed. Espasa. 2016. Pág. 181.

Un antiguo molino

 "Germán se ha quedado durmiendo. No le he querido despertar. Me ha prometido que solo estaremos dos o tres días en la casa de sus padres hasta que encontremos un lugar donde vivir para nosotros solos. La casa es un antiguo molino de agua reformado,  construido sobre una pequeña cascada de un afluente del río Limia. De esa corriente de agua de la cascada se sacaba la fuerza motriz para mover la piedra del molino."

Carlos Montero. El desorden que dejas. Ed. Espasa. 2016. Pág. 30.

Na contracción da boca

"Contemplando o seu rostro desde aquí, a ela parécelle que cada día que pasa vai perdendo unha parte da tensión e o dramatismo das últimas semanas, especialmente a angustia que se lle percibía na contracción da boca nos días inmediatos que seguiron ó asalto do cuartel ou cando se enterou polo seu cuñado Eloi da declaración que fixera o administrador durante o interrogatorio ó cal foi sometido pola Garda Civil a noite dos sucesos ocorridos na casa de Sabucedo."

Carlos Casares, Deus sentado nun sillón azul. Ed. Galaxia, colección literaria, nº 138. 1ª edición, Vigo, 1996. Páx. 249.

O mesmo optimismo

"Despois xa non o volveu ver ata finais de setembro. Por Ana Montenegro soubo que estaba en Sabucedo. Entón apareceu a súa primeira colaboración no periódico. Desprendíase dela o mesmo optimismo que se podía deducir do ton que empregaba naquela conversa informal na Praza do Ferro. Anunciaba o que ían ser aqueles artigos, que pretendía estivesen tenguidos do mesmo espírito que se empezaba a respirar no país."

Carlos Casares, Deus sentado nun sillón azul. Ed. Galaxia, colección literaria, nº 138. 1ª edición, Vigo, 1996. Páx. 230.

No recoveco amante da fonte

"Contárallo a el un día caloroso de verán na horta da casa de Sabucedo, sentados os dous á sombra dunha das árbores do paseo central, no recoveco amante da fonte. (...)

  A tarde do domingo que seguiu a aquel enfado, despois dos actos en honor da Virxe de Fátima, foi o último día que pasaron xuntos na casa de Sabucedo. Despois, o martes non se viron nin o mércores; o xoves, el mandoulle recado de que se atopaba mal; o venres informouse por Ana Montenegro de que fora á Casa Grande do Miño e que botara alí ata o luns pola mañá."

Carlos Casares, Deus sentado nun sillón azul. Ed. Galaxia, colección literaria, nº 138. 1ª edición, Vigo, 1996. Páx. 201.

Ton atemperado e suave

      "Estes días debe estar recordando unha parte da súa vida. Nos artigos publicados na última semana aparecen referencias frecuentes ós anos da nenez, especialmente ós veráns de Sabucedo; ou comentarios relacionados cos seus tempos na Universidade, escritos nun ton atemperado e suave, sen que se traduza neles aquela arrogancia con que falaba e actuaba entón; ou alusións ás horas vividas na Casa Grande do Miño, cando ía ver a Mariana. (...) O nome de Mariana escóndese baixo a ficción dunha tal Luísa, a Casa Grande do Miño aparece transformada nunha residencia de campo, en terras do Ulla."

Carlos Casares, Deus sentado nun sillón azul. Ed. Galaxia, colección literaria, nº 138. 1ª edición, Vigo, 1996. Páx. 207-208.              

Como unha pintura colgada

"A contrariedade experimentouna ó descubrir que por primeira vez desde que o coñecera a el, sentía que aquela rapaza delicada e de porte distinguido, que sempre imaxinara como un retrato ou como unha pintura colgada dunha parede do salón na Casa Grande do Miño, tiña de pronto corpo de muller. (...)

  Nunca se atreveu  a confesarlle os motivos daquela reacción que el interpretou como un enfado ocasionado polas cousas que lle estaba contantado Mariana. Estivo a punto de facelo aquel último día que pasaron xuntos na casa de Sabucedo."

Carlos Casares, Deus sentado nun sillón azul. Ed. Galaxia, colección literaria, nº 138. 1ª edición, Vigo, 1996. Páx. 190.

O amparo fresco das árbores e das sombras

"Era no verán, antes de comer, coa calor, que ata aquel momento se mantivera fóra da casa, contida polos anchos muros das paredes, penetrando xa en forma de aire enrarecido e cálido no interior. Referíndose precisamente ó bochorno que se empezaba a sentir, dixo el que aquel ambiente caluroso o levaba a revivir a mesma sensación que experimentara uns días antes, cando durante un paseo polo bosque da Fontemoura, buscando o amparo fresco das árbores e das sombras, Mariana perdera o sentido e estivera a punto de morrer."

Carlos Casares, Deus sentado nun sillón azul. Ed. Galaxia, colección literaria, nº 138. 1ª edición, Vigo, 1996. Páx. 187.

Na visita final

"...igual que sucedera na Dictadura de Primo de Rivera, cando se complicou no asunto dun rapaz de Ganade que andara fuxido polo monte para non ir á guerra de África.

  A última vez que ela se atopou persoalmente co administrador foi tamén en Sabucedo, hai anos xa, na visita final que fixo a aquela casa. Chegaran un domingo pola mañá, co desacougo aínda non resolto da discusión e o enfado que os enfrontara uns días antes, concretamente na mesma tarde en que se celebrara a concentración relixiosa da Alameda para recibir a imaxe da Virxe de Fátima, en peregrinación desde Portugal. Sen que ela acertase a explicarse por qué, naquela visita de ambos os dous a Sabucedo."

Carlos Casares, Deus sentado nun sillón azul. Ed. Galaxia, colección literaria, nº 138. 1ª edición, Vigo, 1996. Páx. 186-187.

Perímetro de varias leguas

"... tendo en conta ademais que o defunto fora xente cabal e bo veciño de todos e que no tempo que servira na casa de Sabucedo remediara moitas calamidades en cousa de medicinas e asuntos de comer. Era tan grande a multitude que se botou ós camiños, que pasados os primeiros momentos, despois de facer o imposible porque se cumprisen as ordes recibidas, os gardas civís encargados dos controis situados en distintos lugares, nun perímetro de varias leguas á redonda, optaron por retirárense cara as inmediacións das Casas da Veiga e permitir que o enterro transcorrese en paz.

  Agora ela recorda tamén ó administrador. Coñeceuno na casa de Sabucedo hai anos, nunha das primeiras visitas que fixo a aquel lugar."

Carlos Casares, Deus sentado nun sillón azul. Ed. Galaxia, colección literaria, nº 138. 1ª edición, Vigo, 1996. Páx. 185.

A filla monxa

"Parece que Mariana está chorando, quizais pola desaparición da casa de Sabucedo ou talvez, con máis seguridade, pola morte do administrador. A estas horas debe saber que acabou o interrogatorio completamente destrozado, coa cabeza desfeita a golpes de culata e o brazo dereito partido por varios sitios, entre os pulsos e o cóbado. Eso dixeron algunhas persoas do entorno de Palacio e a propia Carolina, a filla monxa, que puido rezar diante do cadáver durante uns minutos por intercesión directa do señor bispo da diócese, que se trasladou con ela ata a localidade da Forxa."

Carlos Casares, Deus sentado nun sillón azul. Ed. Galaxia, colección literaria, nº 138. 1ª edición, Vigo, 1996. Páx. 184.

No romper do día

"A eso das sete da mañá, no romper do día, apareceu no bosque do Mato, pendurado dun carballo, aforcado co seu propio cinto.

 A casa de Sabucedo foi queimada coa intención de atrapar os atracadores dentro e impedir que tratase de rachar o cerco que lles fora tendido co despregue de trinta e sete números e o emprazamento de dúas pezas de artillería, unha delas situada na Costa das Carrizas."

Carlos Casares, Deus sentado nun sillón azul. Ed. Galaxia, colección literaria, nº 138. 1ª edición, Vigo, 1996. Páx. 177.

Gravemente ferido

"Dixo que levaban na casa desde finais do outono e que foi alí mesmo onde se refuxiaron cando asaltaron a casa do cura de Parada, fuxindo da Garda Civil. Como xa se comentara no seu día, a pesar de que moita xente se negara daquela a crelo, a Camilo Deus, un dos atracadores, de quen o cura sospeitaba que ía gravemente ferido por un tiro de escopeta que el mesmo lle pegara nunha perna, debeuno curar o médico de Sabucedo."

Carlos Casares, Deus sentado nun sillón azul. Ed. Galaxia, colección literaria, nº 138. 1ª edición, Vigo, 1996. Páx. 175.

Entre copa e xogueta

"A noticia empezou a circular onte á mañá pola cidade. As primeiras versións aseguran que durante unha semana enteira estiveron cavando o buraco na cociña da casa de Sabucedo, debaixo do banco onde se atopan as olas con auga de beber, que lles servía de tapadeira para disimular a trampa que fixeron no piso. (...) O resto da xornada pasábana agachados no interior da casa, entre copa e xogueta, esperando o día da feira do vintesete, data na que pensaban baixar á cidade, aproveitando a aglomeración de xente para poder burlar con facilidade a vixilancia e os controis que se reforzaron na zona do centro desde que se produciron os sucesos do cuartel."

Carlos Casares, Deus sentado nun sillón azul. Ed. Galaxia, colección literaria, nº 138. 1ª edición, Vigo, 1996. Páx. 175.

Fronte por fronte da cornucopia

"Reaccións como aquela, en adiante non serían novas para ela. Unha tarde de verán, na casa dos Vallejo, na Limia, pola festa das Neves, na primeira semana do mes de agosto, despois de tomar o café, cando os anfitrións se retiraron a durmir a sesta, quedaron eles os dous sós no salón, sentados no sofá do fondo, xusto fronte por fronte da cornucopia que ocupaba o centro da parede que daba á solaina."

Carlos Casares, Deus sentado nun sillón azul. Ed. Galaxia, colección literaria, nº 138. 1ª edición, Vigo, 1996. Páx. 152-153.

A última vez que falaron

"Ela pasaba falando con Ana Montenegro pola beira do outro lado, entretida coa conversa da súa amiga e curiosa por saber que pasara coa historia que aquela lle estaba contando do pesado que a sacara a bailar a véspera pola noite, no baile do Liceo. (...) Non mirou máis que un segundo para a terraza, pero a primeira impresión que lle entrou polos ollos foi a expresión feliz da boca, a mesma que tiña aquela tarde en Sabucedo, a última vez que falaron."

Carlos Casares, Deus sentado nun sillón azul. Ed. Galaxia, colección literaria, nº 138. 1ª edición, Vigo, 1996. Páx. 138.

A última vez que estiveron xuntos

"Só nunha ocasión o viu liberado daquela contradicción, aquel día en Sabucedo, a última vez que estiveron xuntos, cando na horta lle contou a conversa que acababa de ter con Mariana. Ela tivo a evidencia de que por primeira vez desde que o coñecía, entre os ollos e a boca non había distorsión algunha: a mirada era doce e tranquila e os labios non tiñan a finura apretada de antes, como se nuns poucos minutos engordaran e adquiriran unha cor intensa e vermella, case radiante. (...)

  A primeira vez que o viu despois daquela conversa sobre Mariana foi na terraza do Café Moderno, durante o verán."

Carlos Casares, Deus sentado nun sillón azul. Ed. Galaxia, colección literaria, nº 138. 1ª edición, Vigo, 1996. Páx. 137-138.

Simple bioloxía desatada

"Pensou que se podía parecer a Carolina, a filla do administrador de Sabucedo, que bebía o leite polo canado antes de fervelo e que xogaba á billarda cos rapaces e que cando se meteu monxa e volvía de vacacións a ver o pai, a gracia branca da touca que lle enmarcaba o rostro acrecentaba aínda máis a cor sonrosada da pel e o aspecto de mazá que tiñan as súas meixelas. Falándolle dela, pouco antes de que a metesen no convento, dixéralle el nunha ocasión que aquela moza era natureza en estado puro, simple bioloxía desatada, onde a conciencia do pecado quedaba sempre a moita distancia do corpo e as súas miserias."

Carlos Casares, Deus sentado nun sillón azul. Ed. Galaxia, colección literaria, nº 138. 1ª edición, Vigo, 1996. Páx. 131.