Biblioteca Pública de Ourense

O 23 de decembro de 2019 inaugúrase a nova ubicación da Biblioteca Pública de Ourense, de titularidade estatal e xestión autonómica, na parte traseira do Claustro de San Francisco (Rúa da Canle), próximo ao Auditorio Municipal e ao futuro Arquivo Municipal. O proxecto da nova biblioteca fora anunciado polo goberno estatal no ano 1998. Houbo que esperar 21 anos por ela nova. Cun investimento de 12 millóns de euros, ocupa 6.000 metros cadrados e albergará máis de 193.000 documentos. Terá 450 postos de lectura, unha bebeteca, sala infantil e xuvenil, hemeroteca, espazos para traballos en grupo, acceso a internet e servizo de préstamo e consulta. A súa actual directora é Rosa María Díaz Naya.

 Aproveitamos a ocasión para facer un repaso da historia da Biblioteca Pública de Ourense.

1845: o 17 de febreiro fúndase por Orde Ministerial. Instálase na primeira planta do antigo convento de San Fernando, antigo colexio dos xesuítas, na rúa Instituto daquela, hoxe Lamas Carvajal. Alí tamén se instalou o Instituto de Segunda Enseñanza. Os primeiros fondos constaban entre dez e doce mil volumes procedentes das bibliotecas dos conventos de Ourense: Melón, Celanova, Oseira, San Clodio, Santo Domingo e San Francisco, que foran desamortizados en 1836 por Mendizábal polo que corrían bastante risco. Comeza a funcionar o 1 de outubro, aínda que non se inaugurou oficialmente até o 20 de xuño de 1847. O seu primeiro director foi Bonifacio Ruiz, abade exclaustrado de Celanova. A mediados da década dos 60 farase cargo o seu axudante, Juan Leonato. En 1875 Juan Manuel Amor Pereira será o seu novo director, até 1911. En 1881 contaba xa con 14.000 volumes.

No grande interrogante

"...ou no Carlos dos últimos anos, novamente divertido como cando era neno, ás veces un pouco desconcertante e enigmático, sempre alegre e contento, que nos veráns pasaba horas falando comigo polas noites, sentados os dous na solaina aberta desta casa de Beiro, onde estou agora. Desde hai uns días, cando a miña nai regresou á súa casa, abaixo na cidade, despois do enterro, e unhas horas antes tivemos unha longa conversa as dúas soas pechadas nesta biblioteca (...) Carlos pasou a converterse no grande interrogante da miña vida."

Carlos Casares, O sol do verán. Ed. Galaxia, Biblioteca Carlos Casares, nº3. 1ª edición, 2002; 4ª edición nesta colección, Vigo, 2011. Páx. 13.

As lembranzas

"Pechada eu soa nesta vella biblioteca, paso horas ordenando papeis, movendo libros dun sitio para outro, ou simplemente sentada na butaca de coiro que está ao pé da ventá que se abre cara ao río, pero coas contras arrimadas porque me molesta a luz do sol. (...) As lembranzas de todo ese tempo soben e baixan pola miña memoria, ás veces desordenadas e confusas, como un rabaño atacado polo lobo, e outras veces claras e precisas, mesmo como se fosen vivencias en relevo, igual que se máis alá desa fiestra entornada que me defende da intensidade deslumbrante do sol, o mundo fose de novo aquel que era, aqueles días felices de tantos veráns azuis que pasamos xuntos na casa de Beiro, esta mesma casa onde vivo desde que casei."

Carlos Casares, O sol do verán. Ed. Galaxia, Biblioteca Carlos Casares, nº3. 1ª edición, 2002; 4ª edición nesta colección, Vigo, 2011. Páx. 12.

Un día, ao chou

“Pero un día, ao chou, cando andaba buscando datos para un traballo sobre Curros Enríquez na biblioteca Rey Soto, cosido a un mazo de exemplares do periódico “O Tío Marcos da Portela” atopei un pequeno folleto manuscrito titulado: Malaventuras de don Luis Meruéndano del Campo, condenado a morte e salvado nas últimas por intercesión do Perello, e morto na cama moitos anos despóis de mal da alma, por Farruco Paz, Licencidado en Dereito.”

Carlos Casares, “O republicano de Francelos”, de  Os escuros soños de Clío, edicións do Cerne, Santiago, 1979, páx. 124-125.

Tagore en La Nación de Buenos Aires

"Es posible que, por culpa de la desidia de muchos de nuestros gobernantes en los últimos tiempos, que desconocen nuestra historia y la gran riqueza cultural que en muchos campos tuvo siempre Ourense, estamos en la situación en la que estamos. Uno de los casos más sangrantes es el olvido al que está sometido ese gran bibliófilo, autor de interesantes libros y artículos, que fue Alberto Vilanova Rodríguez. Su extraordinaria biblioteca, gracias a las gestiones llevadas a cabo en su día por Victorino Núñez, se conserva en la Diputación Provincial, y más concretamente, desde hace unos años, en el último piso del edificio Simeón. Donde puede ser consultada por los ourensanos y gallegos que lo deseen, y que es múltiple y variada. Se trata, sin duda, de una biblioteca que es un verdadero tesoro para nuestra ciudad.

Traída en barco en su día desde Buenos Aires, nos muestra cosas maravillosas: el cariño que Vilanova tenía por los libros y también por las publicaciones periódicas, su espíritu abierto ante toda manifestación cultural y la gran variedad de temas de sus numerosos libros. Capítulo aparte merecen los miles de recortes de diarios y revistas, que son verdaderas joyas para los investigadores. Nos atrevemos a decir que casi no existe tema que no se recoja en esta biblioteca. Y además de todas las tendencias ideológicas, por lo que todos los investigadores tienen aquí un verdadero manantial para sus estudios. Vilanova amaba los libros y ese su amor se lo dejó a los ourensanos por medio de su biblioteca. Allí existen, guardados como oro en paño, numerosos artículos de grandes figuras mundiales de la cultura, publicados en infinidad de diarios gallegos, argentinos y españoles. Están por ejemplo los publicados por Tagore en el diario La Nación de Buenos Aires entre los años 1924 y 1925, que son muy importantes. Gracias a Vilanova los tenemos en Ourense y no tenemos que viajar a la Argentina para consultarlos y leerlos en su hemeroteca nacional. Pensamos que Vilanova merece que se bautice con su nombre la biblioteca de San Francisco, si llega algún día en que podamos inaugurarla."

-Arneiros Torcela, J. “Alberto Vilanova en el recuerdo”. Faro de Vigo, edic. digital. 16/9/2015. Consultado o 23/8/2016.

As bibliotecas de Xosé Paz

-sobre Rabindranath Tagore: Atópase dende maio de 2014 na Casa da India de Valladolid (C/ Puente Colgante, 13), en réxime de “cesión permanente”. Considerada a mellor biblioteca privada do mundo sobre Tagore consta duns 35.000 volúmenes con libros seus, sobre a súa figura, dos seus colaboradores, traductores e admiradores, en  múltiples linguas, incluído o esperanto. Inclúe películas, documentos, insignias do país, fotografías, pinturas e música tradicional, entre a que destacan múltiples cd´s de Robindro Songuit, a máis importante intérprete das cantigas de Tagore, algúns deles asinados.

Entre as xoias  bibliográficas destacan unha primera edición inglesa do 'Gitanjali' (London: India Society, 1912) , un exemplar del 'Chitralipi', que recolle pinturas de Tagore, e co 'Libro de Oro', unha edición limitada e numerada con tan so 500 exemplares, ademais de numerosas primeiras edicións en bengalí e nas principais linguas europeas.  Iníciaa no ano 1964: a súa moza Ana, quen logo se converterá na súa muller, regálalle os seus primeiros libros de Tagore: “Gora” e despois “O naufraxio”.

A maior parte dos libros comproullos ao Clemente, que tiña unha libraría na Rúa do Progreso. Nos últimos anos internet é a súa fonte principal de adquisición. Ten moitas primeiras edicións e conta con libros en todos os idiomas. 

A biblioteca almacenouse durante anos en varios baixos comerciais das Galerías Roma, no centro de Ourense, alugados por Paz. A maioría dos libros permanecían metidos en caixas, existindo dous locais nos que estaban ben colocados e podíanse consultar.

Entrado o século XXI o goberno galego fixolle unha oferta por 35 millóns de pesetas,  para levala á Cidade da Cultura de Santiago de Compostela, pero el quería que ficase en Ourense. No ano 2010 negocia novamente coa Xunta para que vaia para a Cidade da Cultura en Compostela: cedíaa gratuitamente cunha serie de condicións que incluían o fomento de estudos da obra tagoreana, pretendendo que fose unha biblioteca activa e non se convertese nun simple almacén de libros. Non se concretou o acordo.

Como diciamos o seu desexo foi sempre que permanecese en Ourense, habilitando un edificio en condicións onde podería compartir espazo coas bibliotecas persoais de Eduardo Blanco Amor, Ben-Cho-Shei e outras personalidades destacadas da cultura ourensá. Tamén propuña a creación dunha Casa de Bengala, cun Centro Tagore, que permitise ser a Ourense un punto de referencia no estudo da cultura india en España e en toda Europa.

No ano 2008 estivo a piques de trasladarse á Universidade Visva Bharati, fundada por Tagore en Santiniketon, pero finalmente non se concretou.

O 3 de maio de 2014 José Paz  cede definitivamente a súa Biblioteca sobre  Tagore á Casa da India de Valladolid, unha cesión permanente que en caso de que desaparecese esta institución serían trasladados á India.

Quedará na historia desta cidade como unha das grandes perdas culturais, que terían enlazado a cultura galega e a obra do bengalí Rabindranath Tagore, nunha cidade que sempre xogou un papel destacado na difusión da obra do máis importante poeta indio.

-sobre cinema, probablemente a máis completas de Galicia, con coleccións enteiras de libros e revistas galegas, españolas e de outros idiomas. Tamén numerosos vídeos de dvd´s de cine clásico de infinidade de directores.

-sobre cultura galega e lusófona: con coleccións completas, por exemplo, de Revistas como “Nós” ou “A Nosa Terra” e outras facsimilares.

-sobe pedagoxía e educación: a súa especialidade e profesión, incluíndo verdaderas xoais como as coleccións completas da editorial arxentina Kapelusz.

-sobre temas ourensanos: sobre múltiples aspectos: artísticos, históricos, naturais, etnográficos, monumentais e humanos, con moitos libros sobre os autores máis importantes da cidade.

 

 Vídeo: -Banerjee, Nilanjan. The library of Jose Paz.  5m 30sg. 2014. Publicado en Youtube o 21 de outubro de 2014.      

Nós amamos os livros e a leitura

Quando o 23 de abril se comemora no nosso país o Dia do Livro, e em essa comunidade modélica que é Catalunha é uma jornada muito importante, sempre nos lembramos de porque desde crianças colhimos tanta paixom polos livros e a sua leitura. Que levou a que fóssemos configurando durante muitos anos da nossa vida uma grande biblioteca particular, que nos gostaria muito ver algum dia colocada na nossa cidade para disfrute dos cidadaos de Ourense. O que nom deixa de ser uma falsa ilusom, vista a nula resposta dos que podiam ajudar neste tema. Cinco som os ámbitos nos que destaca especialmente a nossa biblioteca. Em primeiro lugar as publicaçoes sobre a nossa cidade e sobre os seus muitos aspectos, artísticos, históricos, naturais, etnográficos, monumentais e humanos, com muitos livros sobre os nossos vultos mais importantes. Em segundo lugar, livros sobre educaçom e pedagogia, que é a nossa especialidade e profissom, durante os últimos quarenta anos. Neste campo temos verdadeiras jóias, como as colecçoes completas da editorial argentina Kapelusz, que nem tem na sua totalidade a biblioteca nacional de Bos Ares. Em terceiro lugar, as publicaçoes de cultura lusófona, galega, portuguesa e brasileira e mesmo de Goa, com colecçoes completas de revistas como ‘Nós’ e ‘A Nosa Terra’ e outras facsimilares. Em quarto lugar, a secçom de cinema. Sem temor a equivocar-nos, a nossa biblioteca cinematográfica pode considerar-se como a melhor que existe na Galiza. Na mesma figuram colecçoes completas de livros e revistas galegas, espanholas, catalanas, francesas, italianas, alemanas, inglesas, cubanas e doutras nacionalidades. Tambem numerosos vídeos e DVDs de cinema clássico e de todos os directores e países. Por último, e em quinto lugar, está a nossa extraordinária biblioteca dedicada a Tagore, com livros de ele e sobre ele em todos os idiomas do mundo, incluído o esperanto. Se ninguêm lhe pom remédio, e parece que esse é o seu destino final, esta biblioteca, dentro dos dous próximos anos, terminará por ir-se para o complexo educativo tagoreano de Santiniketon na Bengala indiana. Embora quem suscreve gostaria mais de que ficasse na nossa cidade. Junto com as de Blanco Amor, Vilanova e Ben-Cho-Shey, num edifício digno de Ourense.

Bibliotecas de ourensanos

Odia do livro e da leitura faz-nos reflectir nas importantes bibliotecas que temos em Ourense. Umas, por sorte, recuperadas, a última a de Manuel Albendea, a quem lhe devemos uma póstuma homenagem. Outras muitas por recuperar e por colocar em lugar digno da nossa cidade. Junto com as de Ben-Cho-Shey, Blanco Amor, Alberto Vilanova e outros, hoje no faiado do Simeón, que nom é um lugar digno, embora se encontrem bem organizadas polo pessoal que as atende. Um lugar idóneo para colocar todas as bibliotecas de ourensanos seria o Banco de Espanha. Mas, pola cortedade de miras dos actuais governantes municipais, imos ser a única cidade que nom conseguemos para a cidadania este edifício tam singular na sua íntegra. É o sino histórico e triste da nossa urbe. Com este meu artigo de hoje, quero fazer de novo uma chamada de atençom a quem corresponda, para que Ourense nom perda as bibliotecas que aínda ficam por recuperar e se coloquem todas com as que já temos num espaço que possa ser visitado polos ourensanos que gostamos da leitura e da cultura. Em algum caso para que tenham que vir a Ourense ( o que lhe daria grande vida) investigadores e estudosos de outras latitudes.

Seria um crime nom salvar a excelente e primorosa biblioteca do prestigioso psiquíatra Vicente Rodríguez Gracia. Que leva muito tempo oferecendo à esta sua cidade de adopçom. Eu sei perfeitamente que em Espanha, sobre flora, que é a sua paixom, nom existe uma biblioteca especializada no tema tam grande e tam completa. Por isso querem levar-lha para outros lugares e mesmo universidades do país e de fora. Ele nom quere que lhe passe como o que lhe aconteceu às de Valente e Rei Soto, que, pola típica desídia dos governantes ourensanos, se foram, respeitivamente para Compostela e Poio. Num edifício da rua do Progresso, frente à Deputaçom, consérva-se a biblioteca do advogado Amadeu Varela. Tal biblioteca que conhecemos, é estupenda em dous temas como o agrarismo e o marxismo e tambem importante em galeguismo. Amadeu Varela, apaixonado pola leitura, fora o representante clandestino para Galiza da revista Vieiros, que em México coordenavam Carlos Velo e Luís Soto. Ademais de ser o defensor dos afectados pola barragem de Castrelo de Minho. O outro dia falando com o meu amigo Juan Luis Saco, me comentava que ele tambem estava disposto a oferecer a sua, tambem muito boa, para a cidade, colocandoa com todas as demais.