Varios e bons

"Veleiquí que Ourense, Ouréns, é a única cidade de Galicia verdadeiramente transmutada en literatura. Ou que diga: ao igoal que San Petesburgo, que París, que Londres, que Buenos Aires, tense convertido nas maos de diversos escritores galegos en personaxes de ficción. Non apenas dun escritor, como Oleza/Orihuela ou Vetusta/Oviedo. Son varios e bons e de diverso talento e estética non converxente os autores que fixeron de Ourense unha personalidade carregada de riscos identificadores. Lamas Carvajal, Heraclio Pérez Placer, e, sobor de todo, ese espléndido prosista do idealismo galego que fora Álvarez de Nóvoa, traballaron as bases dun convincente Ourense literario no século XIX. Xa neste século, foi Vicente Risco, o de O porco de pé, quen diu conta de aspectos da cidade que o incomodaban, e que podían ser tan diversos coma a burguesía maragata ou as acacias de bola. Despois veu a Auria de Eduardo. Alí, no seu ciclo completo, está todo o Ourense visto cos ollos dun mozo, que despachaba de axudante de camareiro no Café da Unión. Un Ourense, o de Blanco Amor, desgarrado que ferve a cachoeira, nun mesmo pote máxico, a dor da miseria real, as fantasías dos meniños probes, e unha poesía que paira co vóo esquinado das grandes bolboretas sobre a cidade da catedral que inventou Eduardo por non deixar endexamais de ser aquel neno con puntillas e sen xoguetes que fixera de el a Florista, a sua mamai maravillosa e fantástica. Despois, cando a cidade de Ourense se encheu de tipos que andan polos ralis a correr nos autos, ou disparan as suas señoras con arco, e a xentiña -os amigos de Virxilio e meus, os famosos coma o Leyenda ou os Manaicas, as anónimos de Regueiro Fozado, do Couto, da Granxa, por acaso do Salto do Can, onde está Guede-, cando a xentiña boa, digo, tivo que emigrar á Europa milagreira do neocapitalismo, veu Carlos Casares e pintou todo moi ben nunha sua novela, moi pequena e moi mesta, que é Cambio en tres."

Méndez Ferrín, Xosé Luis. "Limiar" en  Contra Serenou de Manuel Guede. Ed. Sotelo Blanco. Barcelona, 1985. páx. 13-14. 

Nota Preliminar

"A presente edición facsimilar de Beira o Barbaña está feita a partir da única edición que de tal título coñecemos: a que no ano 1894 sacou, como folletón, El Derecho. Os exemplares que de tal xornal nós manexamos, pertencen á colección que do mesmo se garda na biblioteca do mosteiro de Poio."

Francisco Álvarez de Nóvoa, Beira o Barbaña. Paisaxes, Ed. do Castro, 1993. Páx.CLIII da Introducción de Jorge Martínez Jiménez

Beira d´o rio

"Cicais un dia ó topar esta coleuceon de paisaxes os lembres un á un... Son aqueles mismos que ch´eu describia aquelas tardes prácidas cando xuntos, collidos d´as maus, paseabamos baix´os avellanos pé d´o rio buscando eu paisaxes pintados n-o fondo d´a y-alma, escollendo aqueles...

  (...) Os lostregos roxizos sanguentos rasgaban as nubes riba nos espallando luces branquecinas, vocadas roxas que centelleaban n-o rio, rayaban os troncos, pintigaban as follas...

  (...) Á vista d´aquela cruceciña onde xuraras amor, mirando aquil arbre que cobixara á nosa dicha d´un vrau (...) aquela dicha que sentiamos ó falarnos de tu, os planos dibuxados n-area d´a nosa casiña, beira d´o rio..."

Francisco Álvarez de Nóvoa, "A unha muller", Beira o Barbaña. Paisaxes, Ed. do Castro, 1993. Edición facsimilar  a partir da única edición que se coñece: Ourense, 1894, Imprenta de "El Derecho". Páx.68-70-73

Beira d´a Ponte

"Beira d´a Ponte xúntaselle ó Barbaña, é vai rubindo... rubindo, facendo couro c-o seu incesante barbullar as cántigas d´as lavandeiras y-os asubios d´o martín-peixeiro, pra esconderse despois n-unha pequena horta rebuxada entre mirtos é cinamomos, ameneiros é avellanos, parrales é froitales sombrizando un desbordamento de froles que embalsaman ó aire de cheiros qu´enlouquecen de perfumes que fan voar á imaxinación desgarrando fibras..."

Francisco Álvarez de Nóvoa, "¡Galicia!", Beira o Barbaña. Paisaxes, Ed. do Castro, 1993. Edición facsimilar  a partir da única edición que se coñece: Ourense, 1894, Imprenta de "El Derecho". Páx.65-66

Ven de roubar ouro

"E ó Miño; ven de roubar ouro d´o Sil pra mercar paisaxes que convirtan seu Ourense n-a reina dos paisaxes... Mercoulle rios sempre cubertos de xigantesca techumbre d´esmeralda, prados cubertos de froles é perfumes, soutos escondidos, donde á bris conta ó sospirar n-as follas, cántigas d-amores, dóces tenrisimos coma os seus sospiros, piñeirales pra soñar escoitando queixumes, curutos xigantescos pra verse un pequeno n-o medio d´o conxunto, manchós de viña feitos de convulsas cobras medio encubertas con racimos d´ouro é brochazos verdes, torrentes de morogos, ameneiros é silvardes de doas tan lonxas coma os labeos d´as rapazas, é perfumes de rosas, xazmís e madreselva que fan d´a terra cheirante bucaro pra ll´ofrecer á un ceo sempre limpo, brilante sempre, cooreado por un sol que paresce n-o ceo xigant´esfera de ouro traida pol-o Miño, é redondeada á forza de bicar douradas guixas."

Francisco Álvarez de Nóvoa, "¡Galicia!", Beira o Barbaña. Paisaxes, Ed. do Castro, 1993. Edición facsimilar  a partir da única edición que se coñece: Ourense, 1894, Imprenta de "El Derecho". Páx.64

Malicioso graxo que se ri n-os muelles

"A bahía, feita de cadradiños de coores ó cabrilleo d´as augas d´esfarrapadas siluetas de xeitosos buques, tranquio albergue de carrizos é gaviotas, haros é mascatos, malicioso graxo que se ri n-os muelles oubindo á sarten é comparse n-as puxas é caloteos ó chegar as minuetas encheitas de bulinte peixe.

  A Marola, Monte-Ventoso, ó Prioriño embozado sempre n-a grisácea brétema... é ó mar, ó mar libre, xigante, sin penedos que ó arañen nin prayas qu´o debiliten con garimosas caricias, sin cabrilleos de coores nin marrullerías de graxo."

Francisco Álvarez de Nóvoa, "¡Galicia!", Beira o Barbaña. Paisaxes, Ed. do Castro, 1993. Edición facsimilar  a partir da única edición que se coñece: Ourense, 1894, Imprenta de "El Derecho". Páx.63-64

D´a outra beira

"D´a outra beira, mais árbores mais viñas, mais eidos, pequenas hortas ó redor d´o pobo, é as casas d´este, d´a Valenzá, de brancas paredes é roxos balaustres n-os balcós, é negros buracos n-as ventás, confundíndose as unhas co-as outras pra que soilo s´erga d´entr´elas á eirexa co-a sua espadana de pedra é unha campá que vibra n-o espazo repinincand´á alegría ó bislumbrar ó bailoteo que ó sol d´o vrau enchera d´oleadas bribantes, ardentes com´as d´os ollos d´elas ó beilar á muiñeira..."

Francisco Álvarez de Nóvoa, "N-a campaza", Beira o Barbaña. Paisaxes, Ed. do Castro, 1993. Edición facsimilar  a partir da única edición que se coñece: Ourense, 1894, Imprenta de "El Derecho". Páx.42

Campaza de marelos tonos

"Senteime outra vez n-o balado é puxenme á miral-o paisaxe que un sol vivo enchia de oleadas de luz.

  N-a faldra d´a Farixa, viñas, balados, petoutos, é algunha que outra campaza de marelos tonos.

 Abaixo, un d´os brazos d´o Barbaña envolto en loga ringleira de árbores que bordean ó camiño de Barbadás, encharcado ás veces pol-as xugarretas d´o regato; algús pequenos soutos de castaños, sobreiras é carballos que saian d´entre os toxos, é tal ou cal tarreo labradio d´esmraldino verde encadrado n-os grisaceos marcos d´os balados."

Francisco Álvarez de Nóvoa, "N-a campaza", Beira o Barbaña. Paisaxes, Ed. do Castro, 1993. Edición facsimilar  a partir da única edición que se coñece: Ourense, 1894, Imprenta de "El Derecho". Páx.41-42

 

As últemas sombras d´a noite

"Una escuridá páleda, una crarida sombria rachaba rib´á Farixa as últemas sombras d´a noite é ó empalidecer d´o ceo esborroaba ó titilar d´as estrelas que pouco á poco iban morrendo, pechand´os ollos ós primeiros esbozos d´alborada.

  O paisaxe, fatigado ainda d´o sono, espertaba lento, tembroroso, destacando apeas seus contornos, escurrentand´os borrós negros é avivand´os brochazos de luz pra difuminars´entre as brétemas que se desfaguian rubindo, rubindo en desfianchadas folepas ó curuto d´as montanas."

Francisco Álvarez de Nóvoa, "N-a campaza", Beira o Barbaña. Paisaxes, Ed. do Castro, 1993. Edición facsimilar  a partir da única edición que se coñece: Ourense, 1894, Imprenta de "El Derecho". Páx.39-40

As ventás d´o Estetuto

"-¿.....?

 -E mais ten razón; esquecinme d´o almorzo.

 -.....

 -Si; é ó millor. Ahi xunt´o Posio votaremos unha copa... A mod´on que vai cair... Non si Dios quer, alborota tod´a Porta d´Aire c-os zocos... Como miran pra nos as ventás d´o Estetuto..."

Francisco Álvarez de Nóvoa, "N-a campaza", Beira o Barbaña. Paisaxes, Ed. do Castro, 1993. Edición facsimilar  a partir da única edición que se coñece: Ourense, 1894, Imprenta de "El Derecho". Páx.38

O solar d´a raza

"Ó paisaxe é sempre ó mesmo, apeas si rompen á sua monotonía algus brabádegos, hastra chegar ó recodo que oculta ó pobiño que garda ó solar d´a raza, á mansión d´os abós, á imaxes d´o que foi, medeo estrombada xa coma ó que é... Ó dar á volta aparesce deitado n-a faldra d´o monte adormindose ós arrullos d´o Miño, sombrizado por piñeirales é alfrombado pol-os vinedos qu´erguendose sobre d´a corredoira lle fan tunel de verdura pol-o que ó sol non pode pasar mais qu´en fios tembrosos que vans´estrelar n-o chau formando pequenos circulos brancos coma brilante chuvia de lus..."

Francisco Álvarez de Nóvoa, "N-o solar", Beira o Barbaña. Paisaxes, Ed. do Castro, 1993. Edición facsimilar  a partir da única edición que se coñece: Ourense, 1894, Imprenta de "El Derecho". Páx.22-23

Bordado de coores

"En riba, n-os curutos, penedos xigantescos ameazan despromarse, prendidos soilo por mau misteriosa que non paresce termar d´eles senon pr´a medroñar ó ánemo co-as suas moles de granito.

  Ó lonxe, escuetas montanas que á frol d´as uces tingue de mourados tonos, é algus brochazos verdes anunciando á proximidad d´o Avia bordado de coores."

Francisco Álvarez de Nóvoa, "N-o solar", Beira o Barbaña. Paisaxes, Ed. do Castro, 1993. Edición facsimilar  a partir da única edición que se coñece: Ourense, 1894, Imprenta de "El Derecho". Páx.22

N-o medeo d´o rio

"Algun que outro tarreo de alcacen escondes´entre as viñas que, deitados en postes vellos, estrombados, ocultan-os n-un desbordamento de anchas follas é retortos pampos.

  Os muiños de pedra, n-o medeo d´o rio, fan-o biselar é soltan-o en crencha d´escuma que vai desfaguerse, esmaida é rumorosa n-aquela especie de lago que ó refris forma os seus pes."

Francisco Álvarez de Nóvoa, "N-o solar", Beira o Barbaña. Paisaxes, Ed. do Castro, 1993. Edición facsimilar  a partir da única edición que se coñece: Ourense, 1894, Imprenta de "El Derecho". Páx.22

Calado coma sempre

"Abaix´ó Miño, calado coma sempre, esbarando entre as guixas sin apeas marmuriar d´os seus dourados bicos, sempre terso é limpo pra refrexar azuados celaxes é verdosas sombras; en frente, á via, erguendose ás veces sobre macizos murallós, fundíndose outras n-os cortados montes, buscando sempre ó nivel pra non fatigar aquela máquena que prende as suas guedellas de fume n-os piñeirales coma sudario que aruñan as copas d´os pinos co-as suas agullas; eiqui á carreteira, apregandose ós montes, perdendose entre os soutos de castaños é ameneiros, sartand´os regatos que se rin baixo as arcadas, é sempre cobreando, cenguidose pra non perdel-o rio que ll´empresta frescuras n-as brisas é pracidas sombras n-os follatos."

Francisco Álvarez de Nóvoa, "N-o solar", Beira o Barbaña. Paisaxes, Ed. do Castro, 1993. Edición facsimilar  a partir da única edición que se coñece: Ourense, 1894, Imprenta de "El Derecho". Páx.21

Líneas perdidas

"O luar envolvia-o todo n-unha luz branquecina, é manchós brancos, d´unha brancura esmaida moteando os borrós escuros d´os follatos, trazaba lineas perdidas n-os troncos, puntos n-as polas, lostregos n-o rio, xigante coroa n-o ceo. A bris d´a noite chegaba con sopros tibios, modrorentos, rizando ó Barbaña, cubrindo-o de brilantes ó chispear d´a lua, é riba nos os sanguiños, ameneiros é avellanos axitaban n-as puntas d´as polas as pequenas follas, que tenguidas de branco é axitadas pol-a bris parescian millares d´anxeliños que barbullaban risas."

Francisco Álvarez de Nóvoa, "O Espertar", Beira o Barbaña. Paisaxes, Ed. do Castro, 1993. Edición facsimilar  a partir da única edición que se coñece: Ourense, 1894, Imprenta de "El Derecho". Páx.12-13

Ondas mais esmaidas

"Inda hoxe non te podo espricar ó que sentin; parescia que todo cambeaba de aspeuto... parescia que os arboles se axitaban mais estremecidos, que as froles derrochaban á presas seus perfumes volvéndome tolo, arrastrandome á testa non sei á onde, que cada un de aqueles anacos separados pol-a imaxinación abria os brazos non sei pra qué... que ó Barbaña desfaguiase en ondas mais esmaidas rolando n-area cal si quixese estenderse n-as orelas pra mostral-o peito, niño de iñoradas bellezas que á min paresciame cobizoso d´emprestarme, é as últemas tintas d´o crepúsculo, que cuase morrera, paresceron revivir un instante pra mostrarme por ultema vez n-aquela tardiña á esborroada silueta d´Ourense baixo un ceo páledo, verdoso, tenguido ó lonxe de color rosa, d´un rosa soaviño, debre, coma ó rosado d´as xigantescas aas d´un anxel que viña pol-o Poniente..."

Francisco Álvarez de Nóvoa, "O Espertar", Beira o Barbaña. Paisaxes, Ed. do Castro, 1993. Edición facsimilar  a partir da única edición que se coñece: Ourense, 1894, Imprenta de "El Derecho". Páx.12

Arrebuxado n-a túneca rousacea

"Eiqui tes teu presente ó teu pasado; ten presente ahi, esbozandose entre os follatos, ó niño d´ela cenguido de prata polo Miño, coroado d´esmeralda por Montealegre, arrebuxado n-a túneca rousacea de imparpable miudisimo porvo qu´espalla ó sol n-as últemas parpexadas... Eiqui teu pasado... ¿Non ves en cada un d´os anacos d´este curruncho algunha lembranza d´outros paisaxes, sospirar d´outras brisas, marmuriar d´outros regatos?..."

Francisco Álvarez de Nóvoa, "O Espertar", Beira o Barbaña. Paisaxes, Ed. do Castro, 1993. Edición facsimilar  a partir da única edición que se coñece: Ourense, 1894, Imprenta de "El Derecho". Páx.9

Eiqui a bris é fresca

"-Ven; eiqui se sona é alá se sofre; eiqui á bris é fresca, alá, á sua beira, é ardente, non-afeita pr´os teus pulmos; eiqui podes oubir ó Barbaña que che contará tristuras ó bical-os ameneiros é risoños parrafeos ó esbarar riseiro entre as guixas que, ó rozalo, arrancan d´os seus flos as notas mais alegres y-os queixumes mais tristes...; teras un amigo á quen contar os teus amores, un hirmau que sinta coma ti porque tamen sentiu, un home que deixe esbarar as bágoas ó falar d´un neno que se sinte home..."

Francisco Álvarez de Nóvoa, "O Espertar", Beira o Barbaña. Paisaxes, Ed. do Castro, 1993. Edición facsimilar  a partir da única edición que se coñece: Ourense, 1894, Imprenta de "El Derecho". Páx.8-9

O curazón naquizado

"Logo escomencei eiqui as escursiós beira d´o Miño, as visitas á cuna d´os abós, os paseyos pol-as ribeiras d´o Barbaña, as ardentes horas d´a sesta pasadas n-unha caracocha n-a sombriza conca d´o Loña, é por fin aquil cambeo brusco aquil doído espertar d´un curazon adormido ós arrulos d´a purisima bris d´a Natureza... As escursiós abandoadas, as cacerías esquecidas, os sonos desfeitos, ó curazón naquizado, os ollos sin paisaxes porque os esborreaban as bágoas, é por fin este currunchiño Beira ó Barbaña que ti me ofreciche decindome tristeiro."

Francisco Álvarez de Nóvoa, "O Espertar", Beira o Barbaña. Paisaxes, Ed. do Castro, 1993. Edición facsimilar  a partir da única edición que se coñece: Ourense, 1894, Imprenta de "El Derecho". Páx.8

N-ardente atmósfera d´o vran

"A pesada maciza torre d´a Cratedal cuase ocultaba ó artistico cimborrio, é as duas xuntas apregadas, parescian servir de cimento ó torreon de San Francisco que somellaba esconder avergonzado seu campanario entr´os piñeiros de Montealegre e Penarredonda.

  Despois montes, pobos cuase perdidos en oleadas de verdura, escuros soutos, sombrizas veigas, é lumeiradas roxizas d´un sol ardente coroandoo todo con borbotós de purpura que parescian titilar n-ardente atmósfera d´o vran..."

Francisco Álvarez de Nóvoa, "O Espertar", Beira o Barbaña. Paisaxes, Ed. do Castro, 1993. Edición facsimilar  a partir da única edición que se coñece: Ourense, 1894, Imprenta de "El Derecho". Páx.6