Coa luz do luscofusco

“Manuela era fermosa, estaba soa e eu quixen o mellor para ela, tamén para Petronila, a súa filla. As dúas vivían en Rebordechao, ó pé mesmo do monte de San Mamede, nunha aldeíña que se asenta sobre unha caeira pina orientada de xeito que o sol poida quentala durante as poucas horas dos escasos días nos que acerta a lucir a través dos fríos días do inverno, cando consegue traspasa-lo mesto manto das nubes, ou nas non moitas ocasións nas que estas se arredan ou non acadan a se situar enriba das terras altas que rodean a lagoa. Eu pasaba a miúdo por alí.

 Empecei por me quedar a durmir con Manuela algunhas das noites dun verán nas que moito parei en Rebordechao. Adoitaba chegar coa luz do luscofusco, case que ó amparo da noite, e decidíame decontado a cortexala. Así, sen esforzo abondo, obtiña pracer e cama gratis, cea abondosa.”

Conde, Alfredo.  Romasanta. Memorias incertas do home lobo. Ed. Sotelo Blanco. 2004. páx. 47

As vítimas (I)

En menos de cinco ou seis anos nos que Manuel Blanco Romasanta viviu en Rebordechao, do 1945 ao 1951, foi o autor de polo menos nove homicidios. Dous homes e sete mulleres. Cinco persoas adultas e catro menores.

Todas as vítimas tiveron gañas de probar mellor fortuna en terras descoñecidas. Todos e todas desapareceron un día e nunca máis se volveu saber deles. Asasinados en distintos puntos dos camiños que levaban de Rebordechao a Montederramo, pola Serra de San Mamede: As Gorvias, A Redondela, Corgo do Boi. Sempre era a mesma historia: Romasanta as convencía para que marcharan a Santander a servir en casas de amos ricos que el coñecía. Previa venta das súas posesións el ofrecíase a acompañalos cara o seu novo e prometedor destino.

Rebordechao V

É un veciño alegre, vivaz, que de cando en cando marcha coa súa tenda a gañarse uns reais. Transcorre con total normalidade a súa vida.

Os veciños unicamente comentan que é un pouco efeminado, con certas composturas pouco masculinas. Un home pacífico, servizal, bastante falador e moi devoto.

Pero o caso é que en menos de cinco ou seis anos que viviu en Rebordechao, do 1945 ao 1951, foi o autor de polo menos nove homicidios. Dous homes e sete mulleres.

Romasanta comezou a ofrecer a algunhas veciñas do lugar a posibilidade de fuxir daquela vida austera e marchar cara Santander, onde el lles ofrecía contactos de amos aos que poderían servir mellorando considerablemente a súa situación e acadando unha vida moito mellor. O propio Romasanta ofrecíase a acompañalas. E así foron marchando varias delas cara unha nova vida da que non volverían, xa que moi preto de alí veríase truncada de seguido.

Só cara o final comezou a propagarse o nerviosismo e as sospeitas ao seu redor. Xa que moitas mulleres marcharan supostamente cara Santander, pero nada se sabía delas, a pesar de que en varias ocasións chegaba Romasanta con cartas súas que eran lidas aos seus analfabetos familiares. As distintas “colocacións” de Romasanta verémolas máis adiante.

Rebordechao (IV)

Pasada unha tempada volverá de novo á venta ambulante, primeiro polas proximidades e pouco a pouco cada vez máis lonxe. Aínda que non  volverá ás terras de Castela e de León si irá a miúdo a Chaves, xunto a un dos seus abastecedores anteriores. Pero sempre retornará a Rebordechao. Eran tempos de fame e pobreza, onde o troco entre os veciños era a moeda máis frecuente, polo que Romasanta non dubidará en volver aos camiños para tentar facerse cun diñeiro que mellore a difícil situación económica que vivían todas as xentes daquela época.

Alí, en Rebordechao, pronto comezará o “Manoliño” a ter distintas relacións sentimentais. Manuela García Blanco, natural de Castro de Laza, e Antonia Rúa, nada en Rebordechao.  A primeira nacera o 17 de decembro de 1799, case dez anos máis vella ca el, e cando se coñecen xa conta con máis de corenta anos. Antonia nacera en xuño de 1813, catro anos máis nova ca Romasanta, cando se coñecen apenas pasa dos trinta.

Rebordechao III

Di Risco: “Alí fíxose querer da xente. Primeiro serviu na casa d´Andrés Blanco e logo púxose aparte. Fiaba, calcetaba, cardaba na lá, facía mandiques e axudaba d´outras sortes os veciños co-as suas moitas abelencias.”

Polo tanto a súa facilidade nas labores diarias farían que pronto fose admitido e querido entre aqueles veciños.  A súa devoción relixiosa foi outro dos motivos que facilitou a súa integración. Xa que pronto se fixo amigo íntimo do abade, a quen axudaba na igrexa, e en moitas ocasións guiaba o rosario na misa. Tamén era moi caritativo, e daba frecuentes esmolas á igrexa. A confianza nel da veciñanza era completa.

Producían centeo, millo e castañas, que cultivaban nos soutos ao pé da serra e afumaban no canizo para logo comelas cocidas con chourizos ou en leite. E criaban gando, sobre todo ovellas e cabras, que pacían polo extenso monte colectivo e pola serra. Usaban por rolda o forno comunal  e reuníanse con frecuencia en concello aberto presidido polo pedáneo para resolver asuntos de interese comunitario.

Rebordechao II

O “Tendeiro” non trae grandes bens: unhas varas de lenzo, unhas libras de la, sete libras de liño espadado, quizais algún diñeiro e o cabalo para transportar a tenda, que non tardará en vender.

Cando tivo a suficiente confianza para volver a relacionarse coas xentes decide instalarase no

 veciño pobo de Rebordechao, que se agacha nunha ladeira, entre as abas da Serra de San Mamede.

Na parroquia

“Vivían na parroquia unhas corenta familias, en casas cubertas de lousa, concentradas case todas nunha única entidade de poboación, o que non é habitual en Galicia. Producían centeo, millo e castañas, que cultivaban nos soutos ao pé da serra e afumaban no canizo para logo comelas cocidas con chourizos ou en leite. E criaban gando, sobre todo ovellas e cabras, que pacían polo extenso monte colectivo e pola serra. Usaban por rolda o forno comunal e reuníanse con frecuencia en concello aberto presidido polo pedáneo para resolver asuntos de interese comunitario.”

   Mariño Ferro, Xosé Ramón. Manuel/a Branco Romasanta, o lobishome asasino.  Ed. Nigratrea, Vigo-2007. Páxs. 27.

Rebordechao I

Cara os últimos días de 1843 ou primeiros do ano seguinte chega Manuel Blanco Romasanta a terras de Vilar de Barrio. Todo apunta a que nun intento de fuxir da xustiza, e empezar unha nova vida afastado dos camiños que tanto lle complicara a vida nos últimos días. Rexeita ir ao seu Esgos natal, onde probablemente o buscasen.

Primeiro parece ser que estivo agachado unha tempada no lugar de A Hermida, onde non vivía xente, era un lugar que empregaban os veciños para gardar o gando. Situada a 2 km de Rebordechao, nun val bañado polas augas do Arnoia (que nace na Serra de San Mamede), cheo de pastos para alimentar o gando. Construcións dunha planta, abaixo as cortes, e arriba os celeiros, cheos de herba.

Mas Rebordechao é o Olimpo

“Mas Rebordechao é o Olimpo. Dalí apenas se sai com destino ao paraíso.”

Carlos Carvalheira, “O ermitao do paraíso” en Contos do Sacaúntos. Romasanta, o reo. Dr. Alveiros / Urco editora. 2017. páx.15

Mazurca para dos muertos

“El sacaúntos andaba con dos valencianos, don Jenaro y don Antonio, que también tiraban a lobo cuando perdían el sentido; de esto hace ya muchos años, cien o más, pero por aquí todo el mundo lo sabe. El sacaúntos mató a trece bocados, nueve mujeres y cuatro hombres. Una noche en que la luna lo echó a lobo mató a Manueliña García, mujer con la que tenía un hijo, Rosendiño, al que también mató. A Manueliña la llevaba a Santander, que queda muy distante, en la mar de Castilla, donde iba a ponerla a servir en casa de un sacerdote, pero en el lugar que dicen Malladavella, en el bosque de la Redondela, le dio el pronto y los mató a los dos, también los medio devoró. Después estuvo tranquilo algún tiempo, tranquilo y distraído, hasta que se le volvió a borrar la luz y mató a Benitiña García, que era hermana de Manueliña, y a su hijo Farruquiño, que aún mamaba y tenía sabor a pescado, a éstos los mató en Corgo de Boy, que queda más allá de las Arrúas, antes de llegar a Transirelos. El sacaúntos no era muy grande, era más bien pequeño y además tenía los dientes podres. El sacaúntos hizo más muertos, Xosefa García era hermana de Manueliña y de Benitiña, aquella sangre se conoce que le tiraba, y murió en el camino de Correchouso. Y su hijo Xosesiño. Y Toniña Rúa y sus dos hijas Peregrina y Marica, que murieron en Rebordechao, a Toniña la quiso mucho el sacaúntos, estaba muy enamorado de ella y le enseñaba las partes cuando se cruzaban por el monte. También mató a otros cuatro: Xila Millarados, que pastaba puercos en Chaguazoso; Chucha Lombao Celmán, a la que atacó según se llega a As de Xarxes; Fuco Naveaus, un mozo que andaba a pájaros por Prado Alvar, y Benitoña Cardoeiros, una vieja que ya no valía para nada.”

 Camilo José Cela (Premio Nobel de Literatura 1989). Mazurca para dos muertos. (1983) Círculo de Lectores. Barcelona, 1989. Págs. 73-74.