Estensas lonxanías

 "Un día -non fai moitos meses- Manoliño saíu de caza co José do Ramiro. (...)

Era unha tarde crara, nidia, de febreiro. Nunca até alí tiña reparado nas estensas lonxanías, nin atinguido a grandura do municipio, nin visto dunha soia ollada as terras particulares de Vilardebós, nin descuberto aos seus pes a fermosura do pobo. Afundíu a vista no horizonte e foi xirando os seus ollos en panorámicas concéntricas. E víu, pola banda Oeste, a serra do Larouco, o alto das Estivadas, o castelo de Monterrei e o val de Chaves. Polo Noroeste e polo Norte, a serra de San Mamede, de grandes neves; a do Invernadeiro, de moitas corzas; os montes de Agudiña, de abondosa caza; as Portelas de Padornelo e Canda, dos boletíns metereolóxicos; as terras da Mezquita, onde nacéu Augusto Assia. Máis acá, as Ventas da Barreira e Riós, lugares onde se criaron Romero Cerdeiriña e García Portela, parentes de Manoliño. Polo Este, amontóanse lombeiros portugueses, dos Distritos de Braganza e Vila Real. E polo Sur, érguese o Marco da Cota, onde remata Hespaña, coma xa se sinalóu."

Silvio Santiago. Villardevós, Ed. Galaxia. Biblioteca Básica da Cultura Galega,  nº 40; 1982. Páx. 188-189.

“O ermitao do paraíso” de Carlos Carvalheira.

Presentación de Romasanta como un vello eremita protector dos nenos/as. Un canto á beleza da serra de San Mamede. Escrito en portugués.

“Anda a luz do dia a encarrapitar-se furiosamente nos píncaros de S. Mamede. São as papoilas chagas abertas no corpo rasgado e verde da paisagem. Jacintos e rosas vão abrindo o regaço e esparzindo odores nas vielas e nos carreiros. E, por toda  a paisagem, esvoaça o cheiro a funcho, a jasmin, a bela luz.” Carlos Carvalheira, “O ermitao do paraíso” en Contos do Sacaúntos. Romasanta, o reo. Dr. Alveiros / Urco editora. 2017. páx.13

Prego de cordel (VII)

La Sierra de San Mamed

ya no quiere dar abrigo

á este infernal enemigo,

de alli se marcha Manuel

con aquella idea cruel

iba dando desconsuelos;

á la orilla de Fornelos

á una anciana se comia,

da disgustos cada dia

á padres, hijos y abuelos.

La divina Providencia

no lo quiere descubrir,

conformarnos y sufrir

llevándolo con paciencia;

no quedará sin sentencia

ni tampoco sin castigo,

que nuestro Dios es testigo

y su premio le dará,

y en él un dia se verá

que se le acabe el abrigo.

Prego de cordel (VI)

Tú, Sierra de San Mamed,

que esta fiera te ha escogido

para que seas abrigo

de tan cruel proceder;

ábrete y trágatele,

que no lave mas sus manos

en la sangre de cristianos,

que aun piensa en derramar,

acaba de consolar

á tus vecinos humanos.

Pasa el tiempo, y cuarta vez

aun no queda satisfecho

aquel inhumano pecho

de carne humana comer;

sus lazos vuelve á estender,

á Benita y á su hijo engaña,

de San Mamed, en su montaña,

en su horrible matadero,

se convierte en lobo fiero

y su apetito le baña.

Coa luz do luscofusco

“Manuela era fermosa, estaba soa e eu quixen o mellor para ela, tamén para Petronila, a súa filla. As dúas vivían en Rebordechao, ó pé mesmo do monte de San Mamede, nunha aldeíña que se asenta sobre unha caeira pina orientada de xeito que o sol poida quentala durante as poucas horas dos escasos días nos que acerta a lucir a través dos fríos días do inverno, cando consegue traspasa-lo mesto manto das nubes, ou nas non moitas ocasións nas que estas se arredan ou non acadan a se situar enriba das terras altas que rodean a lagoa. Eu pasaba a miúdo por alí.

 Empecei por me quedar a durmir con Manuela algunhas das noites dun verán nas que moito parei en Rebordechao. Adoitaba chegar coa luz do luscofusco, case que ó amparo da noite, e decidíame decontado a cortexala. Así, sen esforzo abondo, obtiña pracer e cama gratis, cea abondosa.”

Conde, Alfredo.  Romasanta. Memorias incertas do home lobo. Ed. Sotelo Blanco. 2004. páx. 47

As vítimas (I)

En menos de cinco ou seis anos nos que Manuel Blanco Romasanta viviu en Rebordechao, do 1945 ao 1951, foi o autor de polo menos nove homicidios. Dous homes e sete mulleres. Cinco persoas adultas e catro menores.

Todas as vítimas tiveron gañas de probar mellor fortuna en terras descoñecidas. Todos e todas desapareceron un día e nunca máis se volveu saber deles. Asasinados en distintos puntos dos camiños que levaban de Rebordechao a Montederramo, pola Serra de San Mamede: As Gorvias, A Redondela, Corgo do Boi. Sempre era a mesma historia: Romasanta as convencía para que marcharan a Santander a servir en casas de amos ricos que el coñecía. Previa venta das súas posesións el ofrecíase a acompañalos cara o seu novo e prometedor destino.

Nada máis se soubo da súa vida

Nada máis se soubo da súa vida nin da súa morte ata fai ben pouco. Moitas foron as especulacións durante anos: José Domínguez fala da posibilidade de que morrera en Celanova, seguindo ao historiador Alfredo Cid Rumbao; versións populares falaban de que fora asasinado por un garda nas montañas, tratando de comprobar se era verdade a transformación en lobo, e probando de paso a ver se as balas non lles facían dano, Risco recolle esta opción; outras versións orais, como a transmitida por Bernardino Coello falan de que escapou ou foi liberado vivindo nunha aldea cerca de Allariz durante moitos anos, deixando incluso descendencia; Nicanor Romasanta Villar di que o seu avó Julio Villar, de Esgos, contaba que morrera aforcado nun gran carballo que hai en Santa Baia de Esgos, onde naceu unha mandrágora, a herba dos aforcados en múltiples crenzas europeas, xa que nacía aos pés dos patíbulos onde caían os ouriños e o seme das últimas convulsións; outras versións máis recentes, froito de simples especulacións televisivas, eran que podía ter marchado a América, ou rematar os seus días nun manicomio francés baixo as investigacións de Mr. Philips; o mesmo premio Nobel Camilo José Cela fala na súa novela “Mazurca para dos muertos” que morreu ao pouco tempo nun cárcere, sen especificar, e que todos os 29 de febreiro, ata a guerra civil,  ofrecíanlle unha misa na capela de San Verísimo de Espiñeiros en Allariz; non faltan as versións máis románticas do caso, que sosteñen que o Tendeiro aínda segue libre polos montes da serra de San Mamede convertido nun canis lupus.

Pero as recentes investigacións veñen demostrar que todas eran erróneas.