Nazonalismo indio (VII)

 

(Vicente Risco, A Nosa Terra, nº 123, 15 de xullo de 1920) 

Nazonalismo indio (VI)

 

(Vicente Risco, A Nosa Terra, nº 123, 15 de xullo de 1920)  

Nazonalismo indio (V)

 

(Vicente Risco, A Nosa Terra, nº 123, 15 de xullo de 1920)  

Nazonalismo indio (IV)

 

(Vicente Risco, A Nosa Terra, nº 123, 15 de xullo de 1920)  

Nazonalismo indio (III)

 

(Vicente Risco, A Nosa Terra, nº 123, 15 de xullo de 1920)  

Nazonalismo indio (II)

 

(Vicente Risco, A Nosa Terra, nº 123, 15 de xullo de 1920)  

Nazonalismo indio (I)

 

(Vicente Risco, A Nosa Terra, nº 123, 15 de xullo de 1920)  

Rabindranath Tagore i-o nazonalismo indio

                                    (Vicente Risco, A Nosa Terra, nº 123, 15 de xullo de 1920)

Lúa Nova, 4

                                       O NENO É ASÍ

Si o neno quixera, podia voar ao ceo en calquer instante. Mas por algo non vai.. ¡Gusta-lle tanto deitar a sua cabeciña nos xoenllos de sua nai, e miral-a e miral-a sin acougo!

Sabe un fato de verbas maravillosas. Mas como son tan poucos os que n-este mundo entenden o que di o neno, nunca quere falar. O que arela é deprender verbas dos labios da nai. ¡Así pon esa cariña tan inocente!

Tiña unha morea de ouro e pelras finas, e veu a esta vida como un esfarrapado.

¡Esfarrapadiño ispido que fai-se o probe pra pedirlle a sua nai o tesouro do seu amore!

¿Por qué sacrificou a sua libertade si estaba tan agusto na terra da lúa crecente? ¡Ai! ¡él sabe ben o goce eterno que ten no acocharse no corazón da sua nai, e canto mais doce que a sua libertade é sentírese preso entre os brazos amados!

Denantes vivia no mundo da ledicia eterna, e non sabia chorar. Mas quixo as bágoas, porque sí, co seu sorrir, ganaba o corazón da sua nai, seus labios por calquera pena que texe un dobre lazo de amore e piedade.

(Vicente Risco, A Nosa Terra, nº 184, 1 de maio de 1923) 

Lúa Nova, 22

                                                                                                       A ESCOLA DAS FRORES

Cando caen os chubascos do mes de San Xoan, e os negros nubarrons bruan pol-o ceo, e o vento  mollado do leste ven pol-o hermo a tocar a flauta nas canaveiras dos bambúes, as frores xurden, sin que ninguen seipa de onde n-un súbito tropel, e poñen-se a bailar sobre a herba, tolas de ledicia.

 -Naiciña, ¿as frores van a unha escola que hai debaixo da terra, non? Alí, pechada a porta, estudarán as suas leccións; e si queren saír a xogar antes da hora, seu mestre pon-as de xoenllos n-un curro. Pero, cando chove, ¡que día de festa para elas!

  As ramallas báten-se ruidosamente na arboreda; saloucan as follas no tolo vento; as nubes de tormenta baten coas suas mans xigantes... E as frores-nenas saen correndo, vestidas de rosa, amarelo, de branco...

  -Naiciña, escoita; as frores teñen a sua casa no ceo, entre as estrelas, ¿sabes? ¡Mira tí, sinon, como queren subir! ¿A que non sabes tí porque corren tanto? ¡Eu si que o sei! E sei a quen tenden os seus brazos. As frores teñen unha nai como eu te teño a tí, naiciña da miña alma.

          (Vicente Risco, A Nosa Terra, nº 160, 1 de abril de 1922) 

Lúa Nova, 32

                                                                            O FIN

 

Vomue, ña naiciña, é a hora... Cando na escuridade azul do amancere solitario e calado os teus brazos anden âs apalpadas a buscal-o teu filliño, pol-o leito, eu che dicirei: "¡O neno  non está ahí!" Na nai, voume...

  Héime trocare n´unha bris macia e velaiña para te aloumiñare. Serei as gurgullas do ãr da auga, cando ò bañarte margulles teu corpo n´ela, para te bicare e bicárete sin acougo. Na noite moura de furacân, cando a choiva repinica nas follas, ouvirás dend´o teu leito meu axirxilante alento, e meu rir sinxelo escintilará no lóstrego que alumee súpetamente tua alcoba pol-a fenestra aberta. Sí, pensando no teu meniño, pasal-a noite desperta, eu, dend´as estrelas, eiche cantare: "Durme, ña naiciña, durme". Brincaréi na rayola da lua buligante polo-o teu leito e votareime no teu colo mentres durmas. Trocareime no teu sono, e pol-as fendiñas das tuas palpebras, paseniño hei chegar a me afundire no teu repouso; e cando espertes asustada e olles en redor, sairei voando, como unha tremelante volvoreta miudiña. Na festa grande de puja, cando veñan a brincaren na casa os nenos do veciño, deitarei eu na cantiga cristaiña de flauta e latexarei todo o día, no teu corazón. Tía traguerá lilailas e perguntará: "¿E o neno, onde está, irmanciña?" Ti, ña nai, diciráslle docemente: "Está nas meniñas dos meus ollos, está no meu corpo, está na miña i-alma."

                            (Vicente Risco, A Nosa Terra, nº 142, 15 de xuño de 1921) 

Lúa Nova, 7

O PRINCIPIO

  -¿De onde viña eu cando tí m´atopaches? perguntoulle o meniño a sua nai. Ela, a chorare i-a rire, respondeulle apreixándoo contro do peito:

  -Estabas escondido no meu coraçon, coma seu anhelo, amoriño; estabas nas monecas dos xogos da miña infanza; e cando, cada mañán, formaba eu a imaxe do meu Deus con barro, facíate e desfacíate a tí; estabas no altare, c´o Deus do noso fogar, e, ao adorare a él, adorábate a tí; estabas en  todal-as miñas esperanzas e en todol-os meus agarimos; viveches na miña vida e na vida da miña nai. Tí fuches creado, século tras século, no seio do espírto inmortal que rexe a nosa casiña.  Cando meu coraçon adolescente abría as suas follas, flotabas tí, igoal que un arrecendo ao seu redore; tua tenra suavidade frolecía logo no meu corpo mozo como, d´antes de saire o sol, a luz no Ourente. Primeir amor do ceo, irmán da luz da alba, baixaches ao mundo no río da vida e ò fin acougaches no meu coraçón... ¡Qué misterioso desacougo me abraia ao te ollare a tí, meu fillo, que sendo de todos fixéchete meu, e qué medo a te perdere! ¡Así, ben apreixadiño contra do meu peito! ¡Ay! ¿Qué poder meigo tan añudado o tesouro do mundo a estes meus debles brazos?

                          (Vicente Risco, A Nosa Terra, nº 142, 15 de xuño de 1921) 

Lúa Nova, 40

O DERRADEIRO TRATO

Camiñaba eu, de mañan pol-a pedragosa estrada, cando, empuñando a espada, chegou el Rei na sua carroza. ¡¡Vendo-me!! berrei. Tomoume El Rei da man, e dijo-me: “Son poderoso e podo mercarte”. Mas de nada lle valeu o seu poder, e foise sin min  na sua carroza.

As casas tiñan pechadas as portas ao sol do mediodía. Eu errante polo-o camiño torto, atopeime c-un vello que saliu ao meu paso c-un saco cheo d´ouro. Dudou un punto e logo dijome: “Son rico e podo mercarte”. Unha por unha, alabou as suas monedas. Mas eu volvin-lle as costas e fun-me.

Era noite e-o jardín estava en fror. Unha doncela gentil apareceu—se me e dijo: “Mercote c-a miña surrisa”. Mas o seu surrir desvaeceuse, palidecendo, nas suas bágoas, e foise, sola, outra vez, na sombra.

Relocía o sol na praia e as ondas do mar esgazaban-se caprichosamente. Sentado na area, xogaba un neno c-as cunchas. Ao pasar eu, erguen a cabeza, e como si me conocera, dijome: “Nada teño, podo mercarte por nada”.  Dende que, n-un xogo de nenos, fixen este trato, son un home ceibe.

   (Vicente Risco, A Nosa Terra, nº 101, 25 de setembro de 1919) 

Gitánjali, 60 / Lúa Nova, 2

                                     N-AS PRAIAS

N-as praias de todol-os mundos xúntanse os nenos. O ceo infinito encálma-se sobre as suas cabezas; a auga, impacente, alborota-se.

N-as praias de todol-os mundos, os nenos xúntanse ridentes e bailando.

Fan casiñas de area e xogan c´as cunchas. Seu barco é unha folla murcha que botan, surrintes, na basta profundidade. Os nenos xogan n-as praias de todol-os mundos.

Non saben nadar; non saben votar as redes. Mentras o pescador de pelras afonda-se por elas, e o mercader navega n-os seus navíos, os nenos collen pedriñas e volven a tiral-as. Non buscan tesouros escondidos, nin saben votar as redes.

O mar érgue-se, n-unha gargallada, e brila pálida a praia surrinte. Ondas asesinas cantan aos nenos baladas sin sentido, o mesmo que unha nai que mecera o seu fillo no berce. O mar xoga c-os nenos, e, pálida, loce a surrisa da praia.

N-as praias de todol-os mundos xúntanse os nenos. Roda a tempestade pol- o ceo sin camiños, os barcos naufragan no mar sin rutas, anda solta a morte, e os nenos xogan. N-as praias de todol-os mundos xúntanse, nunha gran festa, todol-os nenos.

   (Vicente Risco, A Nosa Terra, nº 100, 15 de setembro de 1919) 

A Colleita, 55

                                                               O POETA TULSIDAS

Tulsidas, o poeta, vagaba pensoso, beira do Ganxes, pol- o paraxe solitario onde queiman os mortos.

E atopóu a unha muller que s´hachaba sentada ôs pes do cadavre do seu home, vestida aledamente como pra unha boda.

Erguéuse ela ô fitalo, saudóuno, e díxolle: "Dóname a tua beizón, Mestre, que quero irme ô ceio cô meu home."

Tulsidas respondéulle: "¿Qué presa tes, miña filla? ¿Non é tamén ista terra d´aquel que fixo o ceio?"

"O ceio me non importa", dixo a muller, "o que quero é o meu home."

Tulsides contestóulle sorrindo: "Anda â tua casa miña filla. Denantes de rematar iste mes atoparalo."

E a muller tornóuse â sua casa, dichosa d´espranza.

Tulsidas iba todol-os días a vela, e faguíalle pensar en cousas outas e ateigóulle o corazón d´amor divino.

Cando o mes pasóu, viñeron os veciños â sua casa, e perguntábanlle: "Muller, ¿atopaches xa ô teu home?"

A muller sorría e decía: "Si."

E eles quixeron ollalo, e perguntábanlle agoirantes: "¿Onde está?"

                                                         "O meu Señor háchase no meu corazón, ven conmigo", dixo a muller.

   (Vicente Risco, A Nosa Terra, nº 56, 30 de maio de 1918) 

A Colleita, 34

Primeiros textos traducidos ao galego de Rabindranath Tagore. Foi publicado na revista "A Nosa Terra", no número 38, o 30 de novembro de 1917, na sección "Contos alleos", xunto ao poema "O mestre e as xoyas", que se corresponde co número 12 do mesmo libro, "A colleita". Aínda que non aparece citado o tradutor, trátase de Vicente Risco. Aparece por primeira vez co título "O desterro".  Ao ano seguinte, o 30 de maio de 1918,  no nº 26 da mesma publicación, "A nosa terra", aparece traducido, de novo, pero con múltiples variantes, e titulado "O santo Narottam". Recollemos as dúas versións.

O DESTERRO

-"Maxestade,- dixo o súbdito ô rei-  o santo Norottam endexamáis dignóuse entrar no teu tempro, e cantando anda gavanzas a Deus,  baixo das albres nos camiños reás.

Noso tempro atópase deserto.

Os feles prefiren  axuntárense  ô seu redor com´as avellas ô redor do branco loto, desprezando o dourado cális de mel."

O rei cô corazón tristeiro foise xunto de  Norottam qu´istaba sentado sobor da herba, e díxolle:

-"Pai, ¿por qué deixas meu tempro de cúpulas  d´ouro,  e séntaste no chan a perdicar o amor de Deus?"

-"Porque Deus non háchase no teu tempro- repricoulle-o Santo.”

"O rei frunceu o ceño, dixo: - "¿Non sabes qu´enfaguer isa maravilla d´arte gastáronse vinte millós, e que foi consagrado á Deus en meio de suntuosos rituaes?

-"Si, ben-o sei,- repricóu Norottam-.  Foi n- aquil ano en que milleiros de teus súbditos cuios seus lares foran queimados, improraban inútilmente tua misericordia âs portas do teu tempro. E Deus dixo: N´é posible qu´istos desleigados que non saben socorreré á seus irmáns, sexan os que fagan a miña casa… I-elixéu o seu posto entr´os desamparados nos camiños reás, â soma das albres.”

O Rei berróu encabuxado: -"¡Vaite da miña terra!"

Tranquilamente o santo respondéu: -"Sí, fas ben,  destérrame á onde desterrache meu Deus."

   (Vicente Risco, A Nosa Terra, nº 38, 30 de novembro de 1917)   1ª versión

 

 O SANTO NAROTTAM

"Señor, o santo Narottam nunca dígnase vir ô teu tempro real", dixo ô Rei seu servo: "Si foras â alboreda do camiño, ollarías a xente atropellarse pra ouvirlle cantar as gabanzas de Deus, como enxame d´abellas orredor d´un loto branco. ¡E o tempro, entramentras, háchase valeiro, sin servizo o dourado tarro de mel!"

O Rei magoado no seu corazón, foise ô campo onde Narottam ouraba sentado na herba, e díxolle: "Pai, ¿por qué te sentas no polvo do campo, pra predicar o amor de Deus, e non vas ô meu tempro da cúpula d´ouro?"

"Porque Deus non s´hacha no teu tempro", respondéu Narottam.

"O Rei, ceñudo, dixo: "¿Non sabes que se gastaron vinte millós d´ouro en erguel-a maravela; que foi consagrado côs mais costosos ritos?"

"Si", contestóu Narottam, "seino. Foi n- aquel ano en qu´o fogo abafóu ô teu pobo; e milleiras de probes viñeron en vano a pedir â túa porta. Decía Deus: "¡Miserabre ser  que non pode donar casa ôs seus irmáns, e quer erguel- a miña!" E foise côs desvalidos, baixo os álbores do camiño.

"Isa pompa d´ouro que ti dis, non ten dentro mais qu´o vafo quente do teu orgulo."

Cheo de carraxe, o Rei berróulle: "¡Vaite do meu reino!"

O Santo respondéulle tranquilo: "Si, destérrasme a onde desterraches ô meu Deus."

   (Vicente Risco, A Nosa Terra, nº 56, 30 de maio de 1918)  2ª versión

A colleita, 64

XA O SOL…

Xa o sol puxérase antre o enredo do bosque, sobor do río. Os nenos da ermida voltaran cô gando, e hachábanse sentados ô fogo, ouvindo ô seu mestre Gantama, cando chegóu un neno desconocido e saudóuno con froles e froitos. Logo, trais un fondo cumprimento, díxolle con voz de paxaro: “Señor Gantama, veño a que me guíes pol-o sendeiro da verdade. Chámome Satyakama.”

“Bendito sexas”, díxolle o Mestre.

“¿E de qué casta eres, meu fillo?  Porque soio un Bramín pode aspirar â suprema sabiduría.”

Contestóu o neno: “Non sei de que casta son, Mestre: mais vou a perguntarllo â miña nai.”

Despidéuse Satyakama, cruzóu o rio polo-o mais estreito, e voltóu â chouza da sua nai, qu´hachábase ô remate d´un areal, fora da aldeia xa dormida..

A lampa alumeaba débilmente a porta, e a nai hachábase fora, de pe na soma, agardando a volta do seu fillo.